اکوکاردیوگرام یا «اکو» اسکنی است که برای مشاهده قلب و رگهای خونی اطراف آن استفاده میشود.
اکوکاردیوگرافی نوعی اسکن اولتراسوند است. در اکو از یک پروب کوچک برای ارسال امواج صوتی با فرکانس بالا استفاده میشود. این امواج صوتی هنگام عبور از قسمتهای مختلف بدن اکو ایجاد میکنند.
این اکوها توسط پروب جمعآوری شده و طی اسکن به یک تصویر متحرک روی مانیتور تبدیل میشوند.
متخصص قلب و عروق (کاردیولوژیست) یا پزشک عمومی که به وجود مشکلی در قلب مشکوک شده است میتواند درخواست اکوکاردیوگرام دهد.
این آزمایش معمولاً در بیمارستان یا کلینیک توسط متخصص قلب و عروق یا یک متخصص آموزش دیده تحت عنوان فیزیولوژیست قلب انجام میشود.
با وجود تشابه اسمی، اکوکاردیوگرام با نوار قلب (الکتروکاردیوگرام یا ECG) یکسان نیست. نوار قلب آزمایشی است که برای بررسی ریتم و فعالیت الکتریکی قلب استفاده میشود.
زمان استفاده از اکوکاردیوگرام
اکوکاردیوگرام با بررسی ساختار قلب و رگهای خونی اطراف، تجزیه و تحلیل نحوه جریان خون در آنها و ارزیابی حفرههای پمپاژ قلب میتواند به تشخیص و نظارتِ برخی بیماریهای قلبی کمک کند.
اکوکاردیوگرام میتواند به تشخیص موارد زیر کمک کند:
- آسیب ناشی از حمله قلبی – زمانی که خونرسانی به قلب به طور ناگهانی مسدود شده است.
- نارسایی قلبی – زمانی که قلب نتواند خون کافی را با فشار مناسب در اطراف بدن پمپاژ کند.
- بیماری مادرزادی قلب – نقایص مادرزادی که بر عملکرد طبیعی قلب تأثیر میگذارند.
- مشکلات دریچههای قلب – مشکلات مربوط به دریچههایی که جریان خون در قلب را کنترل میکنند.
- کاردیومیوپاتی – زمانی که دیوارههای قلب ضخیم یا بزرگ میشوند.
- اندوکاردیت – عفونت دریچههای قلب.
اکو همچنین میتواند به پزشکان برای تصمیمگیری در خصوص بهترین روش درمانی جهت بیماریهای فوق کمک کند.
نحوه انجام اکوکاردیوگرام
روشهای مختلفی برای انجام اکوکاردیوگرام وجود دارند اما در اکثر افراد اکوکاردیوگرامِ ترانس توراسیک (TTE) یا اکو از طریق قفسه سینه انجام میشود. این روش در ادامه شرح داده شده است.
برای انجام آزمایش معمولاً نیازی به اقدامات خاصی نخواهید داشت مگر اینکه اکوکاردیوگرام از طریق مری انجام گردد.
اکوکاردیوگرام ترانس توراسیک
برای انجام اکوکاردیوگرام ترانس توراسیک باید لباسهای قسمت بالاتنه خود را پیش از دراز کشیدن روی تخت درآورید. ممکن است در طول آزمایش از شما درخواست شود لباسهای خود را با لباس بیمارستان تعویض کنید.
پس از خوابیدن روی تخت چندین سنسور کوچک چسبنده به نام الکترود به سینه شما متصل میشوند. این الکترودها به دستگاهی متصل میشوند که ریتم قلب را حین آزمایش کنترل میکند.
یک ژل روانکننده روی قفسه سینه یا مستقیماً روی پروب دستگاه سونوگرافی قرار میگیرد. از شما خواسته میشود به پهلوی چپ خود دراز بکشید و پروب روی سراسر قفسه سینه حرکت داده میشود.
پروب از طریق کابل به دستگاه مجاور متصل میشود. این دستگاه تصاویر تولید شده را نمایش میدهد و ضبط میکند.
شما امواج صوتی تولید شده توسط پروب را نخواهید شنید اما ممکن است در هنگام اسکن صدایی به گوش برسد. این صدا طبیعی و صدای جریان خون در قلب است که توسط پروب دریافت میشود.
کل این فرآیند معمولاً بین 15 تا 60 دقیقه طول خواهد کشید و بلافاصله پس از مدت کوتاهی میتوانید به خانه بروید.
انواع دیگر اکوکاردیوگرام
انواع دیگری از اکوکاردیوگرام وجود دارند که میتوانند روی بیمار انجام شوند:
- اکوکاردیوگرام از طریق مری (TOE) – در این روش یک پروب کوچک از گلو به داخل مری و معده منتقل میشود (گلو با اسپری بیحسکننده موضعی بیحس میشود و جهت آرامبخشی برای شما داروی آرامبخش تجویز میشود). ممکن است لازم باشد چندین ساعت قبل از انجام این آزمایش از غذا خوردن خودداری کنید.
- استرس اکو – در این روش اکوکاردیوگرام حین یا دقیقاً بعد از یک دوره ورزش روی تردمیل یا دوچرخه ثابت یا پس از تزریق دارویی که موجب افزایش ضربان قلب میگردد، انجام میشود.
- کنتراست اکو – در کنتراست اکو مادهای بی ضرر به نام ماده حاجب قبل از انجام اکوکاردیوگرام به داخل خون تزریق میشود. این ماده در اسکن به وضوح خود را نشان میدهد و میتواند به ایجاد تصویری بهتر از قلب شما کمک کند.
نوع اکوکاردیوگرام به بیماری قلبی تحت ارزیابی و این که تصاویر تا چه میزان باید دقیق و دارای جزئیات باشند بستگی دارد.
به عنوان مثال اگر مشکل قلبی شما در اثر فعالیت بدنی ایجاد شده باشد انجام استرس اکو توصیه خواهد شد. تصاویری با جزئیات بیشتر نیز توسط اکوکاردیوگرام از طریق مری تولید میشوند. این تصاویر میتوانند برای کمک به برنامهریزی جهت انجام عمل جراحی قلب مفید باشند.
اخذ نتایج
در برخی موارد شخصی که اسکن را انجام میدهد قادر است نتایج را با شما در اسرع وقت و پس از پایان کار در میان بگذارد.
با این حال معمولاً تصاویر حاصل از اسکن باید قبل از ارسال نتایج به پزشکی که درخواست آزمایش را کرده است تحت تجزیه و تحلیل قرار گیرند. سپس پزشک در هنگام ملاقات بعدی نتایج را با شما در میان خواهد گذاشت.
خطرات یا عوارض جانبی
اکوکاردیوگرام استاندارد یک روش ساده، بدون درد و بیخطر است. هیچ عارضه جانبی از این اسکن وجود ندارد، اگرچه ممکن است ژل روانکننده سرد باشد و در هنگام برداشتن الکترودها از روی پوست در پایان آزمایش احساس ناراحتی جزئی کنید.
برخلاف برخی دیگر از آزمایشات و اسکنها مانند اشعه ایکس و سی تی اسکن در طی اکوکاردیوگرام از هیچ اشعهای استفاده نمیشود. با این حال برخی از خطرات مرتبط با انواع کمتر رایج اکوکاردیوگرام وجود دارند.
ممکن است انجام روش اکوکاردیوگرام از طریق مری ناخوشایند باشد و برای چند ساعت بعد از آن در گلو احساس درد داشته باشید. بعد از انجام آزمایش نیز به مدت 24 ساعت قادر به رانندگی نخواهید بود زیرا هنوز ممکن است اثرات خواب آلودگی ناشی از داروی آرامبخش وجود داشته باشد. همچنین احتمال کمی وجود دارد که پروب به گلو شما آسیب برساند.
در طول استرس اکو ممکن است احساس مریضی و سرگیجه کنید و همچنین مقداری درد قفسه سینه داشته باشید. علاوه بر این احتمال کمی وجود دارد که این روش باعث ایجاد ضربان قلب نامنظم یا حمله قلبی شود. بنابراین در حین آزمایش با دقت کنترل خواهید شد و در صورت وجود هرگونه مشکل، انجام اکو متوقف میشود.
برخی افراد نسبت به ماده حاجب که در طی کنتراست اکو استفاده میشود واکنش نشان میدهند. این ماده اغلب فقط علائم خفیف مانند خارش را ایجاد میکند اما در موارد نادر یک واکنش آلرژیک جدی ایجاد خواهد شد.
سؤالات متداول
1. اکوکاردیوگرام برای تشخیص چه مواردی استفاده میشود؟
اکوکاردیوگرام میتواند به پزشک در تشخیص بیماریهای قلبی کمک کند. در اکوکاردیوگرام از امواج صوتی برای تولید تصاویر قلب استفاده میشود. این آزمایش رایج به شما اجازه میدهد تا پزشک ضربان قلب و پمپاژ خون از طریق قلب را مشاهده کند. همچنین پزشک میتواند از تصاویر اکوکاردیوگرام برای شناسایی بیماری قلبی استفاده کند.
2. اکوکاردیوگرام چه مدت طول میکشد؟
اکوکاردیوگرام چقدر طول میکشد؟ این فرآیند حدود 40 دقیقه طول خواهد کشید. بعد از آزمایش میتوانید بلافاصله به خانه بروید یا سایر کارهای برنامهریزی شده خود را انجام دهید.
3. تفاوت اکوکاردیوگرام و نوار قلب چیست؟
اکوکاردیوگرام نوعی اسکن اولتراسوند از قلب است که تصاویر متحرک از قلب را نشان میدهد. اکو اطلاعاتی را در مورد ساختار و عملکرد قلب فراهم میکند. EKG اساساً برای بررسی ریتم و فعالیت الکتریکی قلب و ردیابی قلب استفاده میشود. هر دو آزمون غالباً به صورت توام استفاده میشوند و مکمل یکدیگر هستند.
